Zo maak je je tuin herfstklaar

Wie nu een paar zaterdagen investeert, voorkomt kapotte kranen, een kaal gazon en verrotte tuinmeubels, en heeft in het voorjaar een voorsprong. Bovendien hoeft herfstklaar niet te betekenen dat alles kaal en strak wordt: een iets rommeligere tuin is juist goed voor egels, vogels en insecten. In dit artikel lees je stap voor stap wat je nu moet doen, en wat je beter kunt laten liggen.

Blad: opruimen waar het moet, laten liggen waar het kan

Haal blad weg van het gazon, het terras en de paden, maar laat het in de borders gewoon liggen. Op het gras neemt een bladerdek het licht weg, waardoor het gazon gaat rotten en mos kans krijgt. Op tegels en vlonders wordt nat blad spiegelglad.

In de borders werkt blad juist als een gratis deken. Het beschermt wortels tegen vorst, houdt vocht vast en verteert langzaam tot voeding voor de bodem. Te veel blad over? Maak er een bladhoop van in een rustige hoek of zet een bladkorf neer: na een jaar heb je prima bladaarde.

Tip: ruim blad op het gazon regelmatig op, bijvoorbeeld eens per week. Een dunne laag gaat sneller dan één grote klus in december.

Gazon: laatste maaibeurt en herfstvoeding

Zolang het gras groeit, blijf je maaien. Zet de maaier voor de laatste beurten iets hoger, zodat het gras de winter ingaat met een lengte van ongeveer 5 centimeter. Te kort gras is kwetsbaarder voor vorst en mos, te lang gras gaat liggen en rotten.

Geef het gazon nu een herfstmeststof. Die bevat weinig stikstof en veel kalium, waardoor de grassprieten steviger worden en beter tegen kou en natte omstandigheden kunnen. Gewone voorjaarsmest is nu af te raden: die jaagt de groei aan op een moment dat het gras juist tot rust moet komen.

Heb je veel mos of kale plekken? Verticuteren en doorzaaien kan nog bij zacht, droog weer, maar wacht er niet te lang mee. Lukt het niet meer, plan het dan voor het voorjaar. Loop bij vorst niet over het gazon: bevroren sprieten breken en laten bruine voetstappen achter.

Borders en planten: niet alles hoeft eraf

Knip vaste planten niet allemaal kort. Uitgebloeide stengels en zaaddozen zijn in de winter voedsel voor vogels en een schuilplek voor insecten, en ze zien er met rijp erop prachtig uit. Siergrassen, zonnehoed, hemelsleutel en kaardenbollen kun je rustig tot het voorjaar laten staan. Haal alleen weg wat ziek, slap of beschimmeld is, zoals pioenrozenblad met meeldauw.

Snoei struiken en rozen nu niet zwaar. Een snoeiwond in de herfst heeft geen tijd meer om te herstellen en vorst kan erin trekken. Lange rozentakken die in de wind kunnen zwiepen, knip je wel iets in.

Dek kwetsbare planten en jonge aanplant af met een laag blad, stro of compost rond de voet. Zo blijven de wortels warmer.

Potten en kuipplanten: zet vorstgevoelige planten zoals fuchsia, oleander, citrus en geranium naar binnen vóór de eerste nachtvorst. Een lichte, koele en vorstvrije plek van ongeveer 5 tot 10 °C is ideaal, zoals een schuur met raam, garage of onverwarmde serre. Planten die buiten blijven, zet je bij elkaar tegen een muur en op potvoetjes, zodat overtollig water weg kan en de pot niet stukvriest.

Bollen planten: nu werken, in het voorjaar genieten

Oktober en november zijn de maanden om voorjaarsbollen te planten. Krokussen, narcissen en blauwe druifjes gaan zo snel mogelijk de grond in. Tulpen mogen tot de grond bevriest, ook nog in november.

Plant elke bol op een diepte van twee tot drie keer zijn eigen hoogte, met de punt omhoog. Plant in groepjes of laat een handvol bollen over het gras rollen en plant ze waar ze neerkomen: dat geeft een natuurlijk effect. Kies een plek met goede afwatering, want in natte grond rotten bollen.

Tip voor balkon en kleine tuin: maak een bollenlasagne in een pot. Leg de grootste, laatst bloeiende bollen (tulpen) onderin, daarboven narcissen en bovenaan krokussen of druifjes. Zo bloeit één pot maandenlang.

Water: voorkom bevroren leidingen

Een bevroren buitenkraan is een van de duurste herfstvergeten. Water zet uit als het bevriest en kan leidingen laten scheuren, soms pas merkbaar als het weer dooit en het water je muur in loopt.

1. Draai de binnenkraan of afsluiter van de buitenleiding dicht.
2. Zet de buitenkraan open, zodat het restwater kan weglopen.
3. Open het aftapkraantje bij de binnenafsluiter, als dat er is, en vang het water op.
4. Laat de buitenkraan de hele winter open staan.

Rol tuinslangen leeg op en berg ze binnen op. Maak de regenton leeg of laat hem maar half vol, zodat ijs ruimte heeft om uit te zetten. Koppel de regenpijp los als die op de ton aangesloten is.

Vijver: span een net over de vijver tegen vallend blad en haal dode plantdelen weg. Haal een vijverpomp die je niet gebruikt eruit, maak hem schoon en bewaar hem in een emmer water. Heb je vissen, zorg dan dat er bij vorst een opening in het ijs blijft, bijvoorbeeld met een ijsvrijhouder. Sla nooit een wak in het ijs: de schokgolf is schadelijk voor vissen.

Tuinmeubels, terras en schutting

Maak tuinmeubels schoon voordat je ze opbergt. Vuil en vocht die de hele winter blijven zitten, zorgen voor schimmel en groene aanslag. Houten meubels geef je na het schoonmaken een laag onderhoudsolie. Kussens gaan droog naar binnen.

Kunnen de meubels niet naar binnen? Gebruik dan een ademende hoes en zet ze niet direct op de grond maar op stelpootjes of tegels. Een plastic zeil zonder ventilatie houdt juist vocht vast.

Controleer de schutting en schuur op losse planken, wiebelende palen en lekkages. Herfststormen vinden de zwakke plek als eerste. Kijk ook naar de dakgoten van huis en schuur: verstopt met blad lopen ze over en kan er water langs de gevel lopen.

Veeg groene aanslag van het terras weg met een harde bezem. Een terras dat nu schoon de winter ingaat, wordt minder snel glad.

Dieren: een plekje voor egel en vogel

Egels zoeken nu een droge, beschutte plek om te overwinteren. Een bladhoop, takkenril of houtstapel in een rustige hoek is daar perfect voor. Je kunt ook een egelhuisje neerzetten. Kijk goed uit bij het opruimen van zulke hoopjes en bij het gebruik van een bladblazer of bosmaaier: er kan een egel in slapen.

Maak een opening van ongeveer 13 bij 13 centimeter onder je schutting, zodat egels van tuin naar tuin kunnen. Ze lopen per nacht flinke afstanden om voedsel te vinden.

Vogels vinden in de herfst en winter minder te eten. Hang een voedersilo of vetbollen op, zonder plastic netje, waar katten er niet bij kunnen. Een ondiepe schaal met vers water is net zo welkom, zeker als het vriest.

Checklist: je tuin herfstklaar in tien stappen

• Blad van gazon, terras en paden halen; in de borders laten liggen
• Gazon nog een keer maaien op ongeveer 5 cm en herfstmeststof geven
• Vaste planten met zaaddozen laten staan, alleen zieke delen weghalen
• Vorstgevoelige kuipplanten naar een koele, lichte en vorstvrije plek
• Voorjaarsbollen planten
• Buitenkraan afsluiten en aftappen, tuinslang binnen opbergen
• Regenton legen of half vol laten, net over de vijver
• Tuinmeubels schoonmaken, oliën en droog opbergen of afdekken
• Schutting, schuur en dakgoten controleren
• Bladhoop of egelhuisje maken en vogels voeren