De vijver winterklaar: de thermometer bepaalt, niet de kalender

De meeste vijvers gaan niet stuk door de vorst zelf. Ze gaan stuk doordat er in oktober nog gevoerd wordt alsof het september is, of doordat een laag bladeren de hele winter op de bodem ligt te rotten.
Winterklaar maken is vooral een kwestie van op tijd beginnen en van naar de watertemperatuur kijken in plaats van naar de datum.

DE GRENS LIGT BIJ TWAALF GRADEN

Zodra de watertemperatuur structureel onder de twaalf graden zakt, verandert er van alles tegelijk. De bacterien in het filter werken trager, de waterplanten stoppen met groeien en de stofwisseling van de vis vertraagt. In Nederland valt dat moment gemiddeld ergens in oktober, maar het jaar waarin je een warme novemberweek krijgt is geen uitzondering. Een vijverthermometer is daarom geen luxe. Zonder die meting doe je alles op gevoel, en gevoel loopt in het najaar meestal
een paar weken achter.

VOEREN: AFBOUWEN IN DRIE STAPPEN

Hier gaat het het vaakst mis, en de reden is begrijpelijk. De vissen komen nog steeds naar de kant, dus wordt er nog steeds gevoerd. Maar bij lage temperaturen kan een koi eiwit slecht verteren. Wat hij niet verteert, komt als afvalstof in het water terecht, en juist in die periode kan het filter dat het slechtst verwerken.

Bij twaalf graden schakel je over op een wintervoer: minder eiwit, meer koolhydraten, lichter verteerbaar. Bij acht graden geef je nog maar een klein handje, en alleen wat ze binnen een paar minuten opeten. Wat blijft liggen schep je er direct uit, want voer dat naar de bodem zakt gaat rotten. Onder de vijf graden stop je helemaal. De vissen leven dan op hun vetreserves en voeren levert ze niets meer op.

Het klinkt hard om een vijver vol vissen niets te geven. Het is precies andersom: niet voeren is op dat moment de zorgvuldige keuze.

BLAD EN BODEMSLIB

Rottend organisch materiaal verbruikt zuurstof en geeft ammoniak en waterstofsulfide af. In de zomer breken bacterien dat snel genoeg af om het onzichtbaar te houden. In de winter valt dat proces vrijwel stil, terwijl de vervuiling gewoon doorgaat. Vriest de vijver dan ook nog deels dicht, dan kunnen die gassen niet weg. 

Breng de sliblaag daarom voor de winter terug tot hooguit twee centimeter, en vergeet de randen en hoeken niet. Daar hoopt het zich het snelst op en daar kijk je het minst.

Span een net over de vijver zodra het blad begint te vallen, en maak dat net elke paar dagen leeg. Natte bladeren die blijven liggen zakken er uiteindelijk doorheen. Een fijnmazig net, met mazen van ongeveer anderhalve centimeter, houdt meteen ook de reiger buiten. Dat is geen overbodige bijvangst, want traag bewegende vissen in ondiep, helder winterwater zijn een makkelijke prooi.

FILTER EN POMP: WEL TERUGSCHAKELEN, NIET UITZETTEN

Een filter dat wekenlang stilstaat, verliest zijn bacteriekolonie. Het gevolg merk je pas in het vroege voorjaar, als het water opwarmt en er een ammoniakpiek ontstaat op het moment dat de vissen toch al kwetsbaar zijn. Boven de vier graden zijn die bacterien nog actief, alleen veel trager. Laat de biologische filtering dus draaien.

Spoel de mechanische media schoon met vijverwater en nooit met kraanwater, want chloor doodt de bacteriekolonie. De biologische media laat je met rust tenzij ze echt verstopt zitten. Een UV-lamp mag uit zodra het water structureel onder de tien graden komt, want algen groeien dan nauwelijks meer.

De pomp verdient aparte aandacht. Koud water is zwaarder en zakt naar de bodem, en juist daar overwintert de vis in de warmste laag die er is. Een pomp die op de bodem staat te draaien, mengt die laag weg. Hang hem daarom hoger, op ongeveer dertig centimeter onder het oppervlak, en zet de opbrengst terug naar ongeveer dertig procent van de zomerstand.

Alleen bij een echt ondiepe vijver zonder vis kun je alles uitzetten. Doe je dat, haal pomp en filter dan uit het water en berg ze vorstvrij op. Restwater dat bevriest, laat een behuizing of loperrad springen.

IJSVRIJ HOUDEN ZONDER DE VISSEN TE STOREN

Een dichtgevroren vijver is niet erg vanwege de kou, maar vanwege de gasuitwisseling. Zonder open plek hopen ammoniak, methaan en waterstofsulfide zich op onder het ijs.

Een luchtsteen op dertig tot veertig centimeter diepte lost dat het eenvoudigst op. De beweging aan het oppervlak houdt een gat open, terwijl de warme bodemlaag met rust blijft. Hang de steen dus niet op de bodem, want dan doe je precies waar het om te doen was: je mengt de gelaagdheid weg. Een drijvende ijsvrijhouder werkt ook, en verbruikt minder stroom dan mensen denken.

Is de vijver al helemaal dicht, dan geldt een regel zonder uitzondering: niet hakken en niet stampen. De schokgolf plant zich door het water voort en kan de vissen inwendig beschadigen. Zet in
plaats daarvan een pan heet water op het ijs en laat een gat smelten. Zodra dat gat er is, houd je het open met beluchting en controleer je het dagelijks zolang het hard vriest.

DIEPTE EN WATERKWALITEIT

Water bevriest van boven naar beneden. Op de bodem van een diepe vijver blijft het rond de vier graden, zelfs bij strenge vorst. Voor koi is een meter waterdiepte het minimum en anderhalve meter een stuk comfortabeler. Is de vijver ondieper en kleiner, dan is overwinteren in een binnenbak eerlijker dan hopen op een zachte winter.

Meet tot slot de waterkwaliteit voordat de winterroutine ingaat, met een pH tussen 7,0 en 8,5 als richtlijn. Een vijver die er slecht in gaat, komt er slechter uit. Meet ook opnieuw zodra het water in het voorjaar boven de tien graden komt, want dan moet de bacteriekolonie weer op gang komen en kan er kortstondig een ammoniakpiek optreden.

DE KORTE VERSIE

Kijk naar de thermometer. Schakel bij twaalf graden over op wintervoer en stop onder de vijf graden. Haal blad en slib eruit voordat het gaat rotten. Laat het filter draaien op een lager toerental en hang de pomp hoger. Houd een gat open met beluchting en hak nooit in het ijs. De rest is geduld.

Bron: Vijvercentrum.nl